ORHAN VELİ: 1940’LI YILLARIN BAŞ KALDIRAN ŞAİRİ

Orhan Veli Kanık 13 Nisan 1914 tarihinde İstanbul’un Beykoz semtinde dünyaya gelmiştir. Eğitim hayatına Akaretler İlkokulu’nda başlamıştır. Üniversite eğitimini yarım bırakmıştır. 1937 yılında Ankara’da PTT Umum Müdürlüğü Telgraf İşleri Reisliği Muamelat’ta memur olarak çalışmaya başlamıştır. İçkiye düşkün olan şair hiçbir zaman düzenli bir çalışma hayatının içerisine girememiştir.

Çevresi tarafından sevilen iyi yürekli biridir Orhan Veli. Büyük bir tiyatro tutkunudur. Hem tiyatro oyunu yazmış hem de sahneye çıkmıştır. Şiire getirdiği yenilikler nedeniyle çok yadırganmıştır. Şairin hedefi şiire kasket giydirmektir. Yani sokağa taşımaktır. Her şeyi şiire konu edebilir hatta bir ağaca bile şiir yazmıştır. Bu fikirlerinden dolayı çok aşağılanmış ve alaya alınmıştır. Fakat onu destekleyenler de vardır.

VARLIK DERGİSİ VE ORHAN VELİ

İlk yayımlanan şiiri 1936’da Varlık dergisinde yayımlanan Sicilyalı Balıkçı şiiridir. 1940 yılında Abidin Dino ile Küllük isimli bir dergi çıkarmıştır. Ayrıca tamamlamamış olsa da şairin bir romanı olduğu bilinmektedir. Romanın adı Dünyaların Dışında’dır. Fakat Veli’nin ömrü bu kitabı yayımlamaya yetmemiştir. Veli’nin 19 adet bestelenmiş şiiri vardır.

Şair ilk yıllarında daha gelenekçi tarzda şiirler yazmıştır. Fakat daha sonraki yıllarda Oktay Rıfat ve Melih Cevdet ile Garip adlı şiir kitabını yayımlamıştır. Bu akım Türk şiirinde bir devrim olmuştur. Çünkü kendinden önceki bütün şiir anlayışlarını reddetmiştir. Orhan Veli ve arkadaşları o güne kadar hiç yapılmayan bir şeyi yapmışlardır.

Şiiri sokağa indirmiştir Orhan Veli. Bir şiirinde Süleyman Efendi’ye atıf yaparak toplumda sıradan bir insanın şiire konu olabileceğini göstermiştir. Onun şiiri kolay anlaşılır. Okuyucuyu zorlamaz. Ona göre şiir de böyle olmalıdır zaten.

ÂŞIK BİR ADAMIN UNUTULMAZ ŞİİRİ: ANLATAMIYORUM

Orhan Veli’nin en ünlü şiirlerinden biri “Anlatamıyorum” adlı şiiridir. Şiiri yazdığı kişi ise Bella Eskenazi’dir. Bir gün Orhan Veli, Melih Cevdet, Bella Eskenazi Sabahattin Eyüboğlu’nun evindelermiş. Orhan Veli’den hiç ses çıkmıyormuş. Ders çalışan Bella, Orhan’ın dalgın dalgın baktığını fark edince endişelenip ne olduğunu sormuş. Veli cevap vermeden kâğıda şu satırları karalamış: “Epeyce yaklaşmışım duyuyorum anlatamıyorum.”

İnsan bazen içini kemiren duyguları anlatamaz. Sevgisinden ölür de diliyle söyleyemez sevdiğini. İşte o zaman tıpkı bu şiirdeki gibi mısralar devreye girer.

İstanbul’u Dinliyorum şiiri de şairin ünlü şiirlerindendir. Şiirindeki İstanbul betimlemeleri insanı cezbeder.

KUYRUKLU ŞİİR: AŞKTAKİ SINIFSAL FARKLILIKLAR

Bir de Kuyruklu Şiir vardır. Şiirinde aşktaki sınıfsal farklılığa vurgu yapmıştır. Aşktaki engelleri şiirine taşımıştır. “Sen ciğercinin kedisi ben sokak kedisi” derken aşkın bazı durumlarda imkansız olduğunu belli etmiştir Orhan Veli. Bazen öyledir, sevmek yetmez bazı şeylere. Sevmek kavuşmaya yetmez bazen.

ORHAN VELİ’NİN ÖLÜMÜ

1950 yılının bir sonbahar günü Ankara’da karanlık bir sokakta alkollü bir şekilde sokakta yürürken belediyenin kazdığı bir çukura düşer ve başından hafifçe yaralanır Orhan Veli. İki gün sonra İstanbul’a döner ama başı hâlâ ağrımaktadır. Dördüncü gün öğle saatlerinde bir arkadaşının evinde otururken aniden fenalaşır. Durumunun kötüleşmesi üzerine İstanbul Cerrahpaşa Hastanesi’ne kaldırılır. Alkol koması tanısı ile tedavi edilmeye çalışılır. Saat 20.00’de komaya giren şair yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamaz. 14 Kasım 1950 günü saat 23.20’de hayata gözlerini yumar. İlk başta ölüm nedeni alkol koması sanılsa da yapılan otopsiye göre beyin kanaması olduğu ortaya çıkar. 36 yıl yaşayan şair hayatına birçok şiir sığdırmıştır. Asıl meselenin uzun değil anlamlı bir yaşamak olduğunu göstermiştir.